Licht aan de horizon voor nieuwe toepassing van gerechtvaardigd belang

4 minuten leestijd (800 woorden)

Een jaar geleden publiceerde de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) haar normuitleg voor de grondslag 'gerechtvaardigd belang'. De extra toelichting van de toezichthouders was erg gewenst,maar in plaats van verheldering te bieden, zorgde de toelichting vooral voor meer vragen en discussies. De AP bleek namelijk zeer strikt in haar normuitleg. Gelukkig geven recente ontwikkelingen binnen Europa het bedrijfsleven weer hoop op een meer gebalanceerde interpretatie. In deze blogpost lees je waarom.

Te strenge interpretatie
De vele discussies die het afgelopen jaar zijn gevoerd ontstonden met name doordat, in tegenstelling tot het bedrijfsleven, de AP van mening is dat 'zuiver commerciële belangen' en 'winstmaximalisatie' geen gerechtvaardigde belangen zijn om persoonsgegevens te verwerken. Volgens juristen en andere organisaties is de AP hiermee te streng in de leer in vergelijking met andere Europese privacytoezichthouders en uitspraken van Europese rechters.

Zo geeft de Engelse toezichthouder (ICO) op zijn website uitdrukkelijk aan dat een gerechtvaardigd belang ook een commercieel belang kan zijn, niet alleen dat van de verwerkingsverantwoordelijke, maar zelfs ook van andere partijen. Het standpunt van de AP staat dan ook op gespannen voet met overweging 47 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), waarin staat dat de verwerking van persoonsgegevens ten behoeve van direct marketing kan worden beschouwd als een gerechtvaardigd belang.

Boetebesluiten met grote gevolgen
De kritiek noch de afwijkende mening van onder andere de ICO heeft ertoe geleid dat de AP haar zienswijze ten aanzien van gerechtvaardigd belang heeft aangepast. In een boetebesluit van 20 december 2019 dat is gericht tegen de Koninklijke Nederlandse Lawn Tennisbond (KNLTB), heeft de AP de bovengenoemde doctrine zelfs toegepast. Ook deze uitspraak leidde tot veel discussie in de markt en de KNLTB ging dan ook in beroep tegen het besluit. Een vergelijkbare zaak betreft VoetbalTV. Dit videoplatform, waarbij zo'n 150 amateurvoetbalclubs zich de afgelopen jaren hebben aangesloten, kreeg een boete omdat volgens de AP geen sprake was van een gerechtvaardigd belang wat betreft het uitzenden van voetbalwedstrijden in het amateurvoetbal. Die boete leidde tot het faillissement van het bedrijf en eerder dit jaar ook tot Kamervragen, waarna een motie in de Tweede Kamer is aangenomen. VoetbalTV zelf heeft bij de rechter beroep aangetekend tegen het besluit. De uitspraak wordt eind november verwacht, al is het mogelijk dat het langer gaat duren als de rechter het Europese Hof van Justitie wil inschakelen.

Licht aan de horizon
Die kans is gelukkig heel klein nu er licht aan de horizon lijkt te gloren voor een mogelijke aanpassing van de wijze waarop de AP invulling geeft aan het begrip 'gerechtvaardigd belang'. Het Europees Comité voor gegevensbescherming (European Data Protection Board) waarin alle nationale privacytoezichthouders in Europa zijn verenigd, heeft op 2 september jongstleden namelijk de conceptrichtsnoeren over het gericht benaderen (targeten) van socialmediagebruikers op zijn website gepubliceerd.

In deze conceptrichtsnoeren wordt gerefereerd aan de toepassing van het gerechtvaardigd belang door aanbieders van socialmediadiensten (social media providers) en partijen die gebruikmaken van gericht adverteren (targeters). Volgens het Comité kan het gerechtvaardigd belang van een aanbieder van socialmediadiensten wel degelijk bestaan uit het winstgevend maken van zijn dienst door middel van het verkopen van advertentieruimte. Aanvullend daarop stelt het Comité dat een aanbieder van gericht adverteren een gerechtvaardigd belang kan hebben om op basis van economische overwegingen een uitbreiding van de publiciteit voor zijn producten na te streven door middel van gericht gebruik van social media. Of een beroep op het gerechtvaardigd belang uiteindelijk slaagt, is volgens het Comité uiteraard afhankelijk van het doorlopen van de volledige gerechtvaardigdbelangtoets zoals deze in de AVG staat. Maar eigenlijk zegt het Comité dus iets anders dan de AP: ook commerciële belangen kunnen gerechtvaardigde belangen zijn. De uitspraak is opmerkelijk te noemen aangezien de AP als nationale privacytoezichthouder van Nederland zelf ook deel uitmaakt van het Comité.

Geduld is een schone zaak
De komende tijd zal blijken of de uitleg van de AP inzake gerechtvaardigd belang standhoudt. Zowel in Nederland, waar de rechter uitspraak zal doen in de VoetbalTV-zaak, als in Brussel, waar het Comité waarschijnlijk dit najaar (belanghebbenden hadden tot en met 19 oktober de gelegenheid om te reageren op de conceptrichtsnoeren) de definitieve richtsnoeren ten aanzien van het gericht benaderen van socialmediagebruikers zal publiceren. Een publicatie over de interpretatie van het begrip 'gerechtvaardigd belang' van het Comité zal waarschijnlijk niet veel later volgen.

Vanuit de werkgroep Privacy zullen wij deze ontwikkelingen uiteraard nauwlettend volgen en de markt informeren zodra er nieuws is. Heb je een vraag of opmerking over gerechtvaardigd belang? Neem dan contact op met de werkgroep Privacy via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..