Dossier ePrivacy: Cookiewalls

5 minuten leestijd (974 woorden)

Tijdens de meetings van de Werkgroep Privacy, een initiatief van IAB Nederland, DLA Piper en BVA bond van adverteerders, is de toelaatbaarheid van cookiewalls meer dan eens onderwerp van gesprek. Middels deze blog houden we je op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op het gebied van de ePrivacy Verordening (waaronder cookiewalls)

Door middel van een cookiewall wordt toegang tot website en content afhankelijk gesteld van het accepteren van cookies:een "take it or leave" approach. Door de website te bezoeken en op "Ja, ik accepteer" te klikken gaat een website bezoeker akkoord met het plaatsen van - in de meeste gevallen - tracking cookies door publisher en derde partijen. Deze cookies volgen je naar andere websites om uiteindelijk relevanter te kunnen adverteren.

Toelaatbaarheid cookiewalls
Zoals bekend is de Algemene Verordening Gegevensbescherming ("AVG") op 25 mei 2018 in werking getreden. Onder de AVG gelden aangescherpte toestemmingsvereisten. Toestemmingsvereisten die hoogstwaarschijnlijk ook één op één zullen gelden voor de nieuwe ePrivacy Verordening. De totstandkoming van de ePrivacy Verordening is echter nog vollop in ontwikkeling. Een interessante vraag is of een cookiewall de toets van vereisten voor toestemming onder de AVG kan doorstaan. Met een actieve handeling zit het wel goed, maar wordt toestemming wel vrij gegeven? Uit de AVG volgt onder meer dat bij de beoordeling van de vraag of toestemming vrijelijk kan worden gegeven rekening gehouden moet worden met de vraag of het gaat om toestemming voor een verwerking die noodzakelijk is voor de uitvoering van de overeenkomst. Of dat het geval is met tracking cookies, is interessant voer voor discussie.

Een belangrijk argument pro-cookiewall is dat website bezoekers geen toestemming hoeven te geven voor het plaatsen van tracking cookies. Ze beslissen immers zelf en kunnen ook uitwijken naar een andere website. Het staat commerciële partijen vrij om hun verdienmodel te bepalen en hun business als zodanig in te richten.

ePrivacy Verordening
In de laatste versie van het voorstel voor de ePrivacy Verordening gepubliceerd op 4 mei is het volgende tekstvoorstel toegevoegd aan de considerans (onder 20):

"Toegang tot specifieke website content kan nog steeds afhankelijk worden gesteld van de toestemming voor het plaatsen van een cookie of soortgelijke techniek. Niet alle cookies zijn nodig met betrekking tot het doel van de levering van de websitedienst. Sommige cookies worden gebruikt om extra voordelen te bieden aan de exploitant van de website. In sommige gevallen kan het onevenredig zijn om de toegang tot de inhoud van de website afhankelijk te stellen van toestemming voor het gebruik van cookies. Dit is bijvoorbeeld het geval voor websites die bepaalde diensten aanbieden, zoals die welke door overheidsinstanties worden aangeboden, waarbij de gebruiker weinig of geen andere opties zou hebben dan de dienst te gebruik en dus geen echte keus hebben wat betreft het gebruik van de cookies."

Hieruit lijkt te volgen dat het commerciële partijen in beginsel nog steeds vrij staat om een cookiewall te implementeren. Toch is er, zowel in Nederland als in Europa, ook een sterke lobby tegen de cookiewall omdat tegenstanders van mening zijn dat mensen in geval van een cookiewall geen vrije keuze hebben om niet online gevolgd te worden.

Motie Kees Verhoeven
Kees Verhoeven heeft namens D66 op 7 juni 2018 de volgende motie ingediend bij het debat over de Telecomraad over "pleiten voor keuzevrijheid voor gebruikers":

"overwegende dat het huidige verdienmodel in de online-advertentiesector gebaseerd is op het verzamelen van zo veel mogelijk persoonsgegevens over zo veel mogelijk mensen; overwegende dat mensen nu geen keuze hebben om niet gevolgd te worden, omdat websites zonder het accepteren van cookies en andere trackers vaak niet toegankelijk zijn; overwegende dat mensen de vrijheid moeten hebben om niet online gevolgd te worden; overwegende dat het bieden van keuzevrijheid aan gebruikers kan leiden tot het minder grootschalig verzamelen van persoonsgegevens van mensen en daarmee tot meer duurzame verdienmodellen in de online-advertentiesector en tot minder problemen op het gebied van privacyschendingen, manipulatie van verkiezingen en nepnieuws;

verzoekt de regering in het kader van de e-privacyverordening te pleiten voor keuzevrijheid voor gebruikers, in lijn met amendement 92 uit de aangenomen positie door het Europees Parlement, zodat gebruikers niet de toegang kan worden ontzegd tot een website of dienst als zij geen toestemming verlenen om persoonsgegevens te verwerken."

Staatssecretaris Keijzer geeft tegengas door te belichten dat gratis internet bestaat omdat het verdienmodel van het internet zoals wij het kennen, hierdoor wordt vormgegeven. Zij stelt voor de regering te vragen om onderzoek te doen naar de gevolgen van het afschaffen van de cookiewall voor dit verdienmodel. Toch zet Verhoeven door, ondanks ontrading door Staatssecretaris Keijzer, en wordt de motie uiteindelijk met een meerderheid van stemmen aangenomen. Het gevolg? Het verzoek vanuit de regering om in het kader van de ePrivacy Verordening in Brussel te pleiten tegen de cookiewall.


European Data Protection Board
Ook de European Data Protection Board ("EDPB"), opvolger van de Artikel 29-werkgroep, lobbyt tegen de cookiewall. Zo riep de EDPB in haar "statement on ePrivacy" van 28 mei 2018 op tot een expliciet verbod op cookiewalls in de ePrivacy Verordening. Overigens staat zij daar niet alleen in. Zo pleitte de European Data Protection Supervisor ("EDPS") in zijn opinie over online manipulatie en persoonsgegevens in maart 2018 ook al voor een expliciet verbod op "cookie / tracking walls" en tevens een verbod op het uitsluiten van bezoekers die gebruik maken van ad-blocking software. Daarnaast vraagt de EDPS bevestiging dat de verwerking van persoonsgegevens voor gepersonaliseerde advertenties niet kan worden beschouwd als "noodzakelijk voor de uitvoering van een overeenkomst".

Conclusie
Hoewel uit de laatste versie van het voorstel van de ePrivacy Verordening lijkt op te maken dat het hanteren van een cookiewall door commerciële partijen in beginsel nog altijd toelaatbaar is, is er een duidelijke tegenlobby aan de gang die pleit voor een verbod op de cookiewall. In elk geval is de markt gebaat bij het verkrijgen van duidelijkheid. 

Download het VSO Telecomraad transcript